Ritið 1/16

 
Gunnar Theodór Eggertsson: Raunsæisdýr og náttúruvísindaskáldskapur: Dýrasagan í eftirmálum darwinismans
 
Dýr í bókmenntum eru iðulega tengd táknfræði eða allegóríum og standa þannig fyrst og fremst fyrir eitthvað annað en sjálf sig. Í þessari grein færir höfundur rök fyrir gildi bókstaflegs lesturs á dýrasögum, með því að skoða lítt þekktan geira raunsæislegra dýrasagna. Slíkar sögur voru vinsælar eftir skrif Darwins um innra líf annarra dýrategunda og birtust á síðari hluta nítjándu aldar sem nokkurs konar áframhald á raunsæisstefnunni í bland við vaxandi áhuga rithöfunda á náttúruvísindum og dýrafræði. Raunsæislegu dýrasögurnar gera reynsluheim dýrsins að þungamiðju og minna lesendur á að ólíkar dýrategundir búa yfir ólíku sálarlífi, þótt það sé ávallt að vissu leyti óaðgengilegt okkur mannfólkinu.
Höfundur gerir grein fyrir nokkrum helstu og merkustu höfundum tímabilsins og ræðir helstu stílbrögð geirans. Tilhneiging fræðimanna til að gera lítið úr reynsluheimi dýra í bókmenntum er skoðuð sérstaklega, þar sem sögur um dýr í sjálfu sér eru nærri aldrei teknar alvarlega, nema hægt sé að færa rök fyrir því að dýrin standi á einhvern hátt fyrir reynsluheim mannfólksins. Höfundur tengir þetta heimspeki mannmiðjunnar og færir þannig dýrasögurnar í siðfræðilegt samhengi, sem er aldrei fjarri lagi þegar innra líf annarra dýra er rætt. Upphafning á reynslu- heimi dýra er knýjandi og gildishlaðið efni í samfélagi sem gerir lítið úr sálarlífi þeirra með hlutgervingu og færibandaframleiðslu á líkömum þeirra. Raunsæislega dýrasagan er þannig skilgreind af höfundi sem róttækt bókmenntaform og talin mikilvægur menningarkimi sem tími er kominn til að endurmeta.
 
Efnisorð: dýrasögur, manngerving, dýrasiðfræði, verksmiðjubúskapur, mannmiðja, raunsæisstefna, þróunarfræði, darwinismi
 
Deila: 
Þú ert að nota: brimir.rhi.hi.is