Ritið 2008

1. hefti - Saga og sjálfsmyndir

Í heftinu eru níu greinar sem fjalla hver með sínum hætti um spurningar er varða notkun sögunnar til að móta sjálfsmyndir þjóða, hópa og einstaklinga. Þar að auki er að vanda að finna í heftinu myndaþátt sem einnig hverfist um meginefni þess.
Anna Þorbjörg Þorgrímsdóttir ríður á vaðið með grein um stórfellda hagnýtingu klisjunnar í framsetningu íslenskrar sögu með ríkisstyrktum sýningum víða um land. Gagnrýni Önnu beinist að því að yfirvöld séu í raun að breyta sögunni og sjálfsmyndinni í það sem kallað er á erlendum málum kitsch og á fremur heima í minjagripasjoppum en á sýningum sem styrktar eru af almannafé í nafni menningartengdrar ferðaþjónustu.
Sigríður Matthíasdóttir skoðar hvernig hugmyndir manna um „kvenleika“ og „eðli“ kvenna breyttust undir lok 19. aldar og í byrjun þeirrar 20. og greinir hvernig kenningar um frelsi kvenna sem einstaklinga rákust á hversdagslegan veruleika karlmanna þannig að sumir þeirra sem áður studdu aukin mannréttindi kvenna sviku þann málstað þegar til átti að taka. Svanur Kristjánsson rekur þessa sögu andspænis hinum pólitíska bakgrunni og tengir sinnaskipti karlanna við óttann um að missa völdin.
Sverrir Jakobsson tekst á við þá spurningu hvort og hvernig sagnfræði sé mörkuð af fyrirframgefnu fræðilegu viðhorfi eða „kenningum“ og dregur m.a. fram athyglisverðar hliðstæður milli aðferðafræði sagnfræðinga og raunvísindamanna.
Guðmundur Jónsson skoðar einnig átökin milli hinnar hefðbundnu, (raun)vísindalegu nálgunar sagnfræðinnar og þeirra kenninga, gamalla og nýrra, sem dregið hafa þessa aðferðafræði í efa. Róbert H. Haraldsson fer síðan vendilega yfir sannleikshugtakið í sagnfræði frá heimspekilegu sjónarhorni.
Einnig er í heftinu tvær merkar greinar eftir þau Joan Scott og Joep Leerssen í íslenskri þýðingu Maríu Bjarkadóttur. Greinar þessar taka einmitt á þeim nýju sjónarhornum sem komið hafa fram í sagnfræði og þjóðernisrannsóknum á síðari árum og snerta þannig mörg viðfangsefni annarra greinarhöfunda í þessu hefti Ritsins.
Myndaþáttur heftisins hefur að geyma myndir eftir Helga Arason (1893-1972). Myndirnar bregða ljósi á líf fjölskyldu í Öræfasveit á fjórða áratug síðustu aldar, eins og fræðast má um í aðfararorðum Sigrúnar Sigurðardóttur að myndaþættinum.
PANTA BÓK

2. hefti - Hlýnun jarðar 

Í fyrstu greininni sem helguð er þema heftisins, „Viðhorf og vistkreppa“, veitir Þorsteinn Vilhjálmsson, prófessor í eðlisfræði og vísindasögu, greinargott sögulegt yfirlit yfir vísindalegar kenningar og fræðilega umræðu um umhverfismál. Halldór Björnsson og Tómas Jóhannesson, vísindamenn við Veðurstofu Íslands, skýra kenningar um gróðurhúsaáhrif og leggja fram á skýran og greinilegan hátt þau rök sem vísindamenn hafa fyrir því að líta svo á að hlýnun jarðar sé af mannavöldum. Jafnframt taka þeir til umræðu helstu mótbárur gegn þessu viðtekna viðhorfi vísindanna og svara þeim. Snorri Baldursson líffræðingur fjallar hins vegar um þau áhrif sem loftslagsbreytingar hafa haft, og munu hafa, á lífríkið á jörðinni almennt og hér á norðurhjara sérstaklega. Síðasta greinin í þemahluta heftisins er eftir Guðna Elíssonar bókmenntafræðing sem hefur verið fremstur í flokki þeirra sem látið hafa sig hlýnun jarðar varða á Íslandi, í það minnsta á meðal hugvísindamanna. Guðni beinir sjónum sérstaklega að efa manna um loftslagsbreytingar og varpar ljósi á það hvaða öfl má ætla að standi slíkri efahyggju að baki, leynt eða ljóst, meðvitað eða ómeðvitað. Einnig er að finna bókarkafla eftir breska aðgerðasinnann George Monbiot sem ber heitið „Afneitunariðnaðurinn“ og er þýddur upp úr bók hans How To Stop the Planet From Burning (2006).

Auk þemagreinanna hefur heftið að geyma fimm aðrar greinar eftir Markus Meckl, Henry Alexander Henrysson, Gauta Kristmansson, Stefán Snævarr og Steinunni Kristjánsdóttur.
PANTA BÓK

3. hefti - Tilbrigði

Hugtakið „tilbrigði“ (e. variation) hefur verið mjög á döfinni í hugvísindum síðustu áratugi í kjölfar efasemda um ótvírætt gildi hins „upprunalega“ og ráðandi stöðu hins staðlaða. Þess í stað hefur athyglinni í vaxandi mæli verið beint að ýmiss konar breytileika og frávikum, t.d. menningarfyrirbærum sem eru í andstöðu við opinbera stefnu eða meginstrauma. Þetta hefur haft í för með sér nýjar rannsóknaráherslur og aðferðir, sem aftur haldast í hendur við gagngerar breytingar á því hvernig fólk aflar sér upplýsinga nú á dögum. Með hliðsjón af þessum aukna áhuga þótti ástæða til að helga þetta þemahefti af Ritinu tilbrigðum á öllum sviðum hugvísinda þótt tilbrigði í máli og málnotkun séu í forgrunni.

Í heftinu eru fjórar greinar um tilbrigði í máli, þrjár eftir íslenska fræðimenn og ein þýdd grein eftir bandarískan málvísindamann.
PANTA BÓK

Deila: 
Þú ert að nota: brimir.rhi.hi.is