Útdráttur og lykilorð

 
Sumarliði R. Ísleifsson Innan eða utan Evrópu? Ímyndir Íslands og Grænlands á ofanverðri 18. öld og fram eftir 19. öld
 
Orðræðan um Ísland og Grænland er um margt svipuð á umfjöllunartímabilinu en einnig ólík. Samkvæmt mörgum lýsingum voru Íslendingar andstæða siðmenningar og nútíma, ýmist siðlausir villimenn eða göfugir og góðir. Í orðræðu nýlenduhyggju og nútímavæðingar var Íslendingum því oft líkt við fólk á jöðrum Evrópu eða utan álfunnar. Á umfjöllunartímabilinu varð umræða um íslenska miðaldasamfélagið æ mikilvægari. Hún var gerð skiljanleg með því að bera það saman við Grikkland hið forna. Kynþáttahyggja fór einnig að einkenna lýsingar á Íslandi í vaxandi mæli eftir því sem leið á 19. öld. Ásamt þjóðernishyggjunni varð hún til þess að farið var að upphefja Ísland og Íslendinga og víkingaorðræðan um Ísland varð til. Viðhorf til Grænlands á tímabilinu breyttust minna en viðhorf til Íslands. Sem fyrr sýndu ímyndir landsins Grænlendinga bæði sem skelfilega villimenn og göfuga villimenn. Orðræða kynþáttahyggjunnar mótaði mjög orðræðuna um Grænland og leiddi til þess að Grænland varð jafnvel enn „fjarlægara“ en verið hafði. Orðræðunni um Ísland og Grænland svipar oft til umfjöllunar um framandi svæði utan Evrópu. Við getum kallað þennan framandleika bórealisma, hitabeltishyggju (tropicality) með einkennum hins ysta norðurs. Orðræða nýlenduhyggjunnar var því sú „þekking“ sem oft var yfirfærð á Ísland og Grænland. Það ferli sem hér hefur verið fjallað um einkenndist af efasemdum eða tvíbentri afstöðu (ambivalence), efasemdum um hvers konar samfélög væru í þessum löndum. Voru Íslendingar villimenn eða siðmenntaðir, voru þeir Eskimóar eða Hellenar? Innan eða utan Evrópu? Efinn birtist einnig skýrt í umfjöllunum um íbúa Grænlands, voru þeir villidýr eða villimenn? 
 
Lykilorð: Tvíhyggja, nýlenduhyggja, útópía/dystópía, kynþáttahyggja, bórealismi 
 
Deila: 
Þú ert að nota: brimir.rhi.hi.is