Útdráttur og lykilorð

Ritið 3. hefti, 15. árgangur - 2015

Ása Bryndís Gunnarsdóttir, Jóhannes Gísli Jónsson og Þórhallur Eyþórsson: Mál og kynóvissa í íslensku: Ráðgátan um Marion Briem

Einvígið (2012) er glæpasaga eftir Arnald Indriðason þar sem kyni aðalpersónunnar, Marion Briem, er haldið leyndu fyrir lesandanum. Með þessu býr höfundur til áhugaverða en jafnframt óleysanlega ráðgátu sem lesandanum er ætlað að glíma við á meðan lögreglan færist sífellt nær því að leysa gátuna um morðið í Hafnarbíói. Til að ná þessu markmiði þarf fyrst og fremst að sneiða hjá kyngreinandi fornöfnum eins og hann og hún. Þetta gerir höfundurinn með því að (a) vísa til Marion Briem með ýmiss konar nafnliðum sem lýsa persónunni, (b) tala um líkama eða líkamshluta persónunnar frekar en hana sjálfa og (c) endurtaka sérnafnið Marion. Allar þessar aðferðir eru kunnar úr erlendum bókmenntum og það er líka vel þekkt að samlíðan með persónu minnkar ef aldrei er vísað til hennar með kyngreinandi fornafni (Livia 2001). Framlag okkar í þessari grein felst einkum í tvennu. Í fyrsta lagi bendum við á að þótt endurtekning sérnafns sé algeng aðferð við að leyna kyni takmarkast hún í tilviki Marion Briem af þekktri hömlu sem nefnist sínefnihamlan (Repeated Name Penalty, sbr. Gordon, Grosz & Gilliom 1993) og bannar að frumlag sé endurtekið sem frumlag í næstu setningu. Sýnt var fram á að þessi hamla er alltaf virt í Einvíginu, jafnvel í textabrotum þar sem stutt er á milli tilvika um sérnafnið Marion. Í öðru lagi leiðum við rök að því að höfundur Einvígisins forðist stundum að vísa til Marion með því að beina athyglinni fremur að nánasta umhverfi persónunnar og aðstæðum. Þetta er í raun fjórða aðferðin til að halda kyni Marion leyndu og kemur m.a. fram í kaflanum þar sem Marion er kynnt/kynntur til sögunnar.

Lykilorð: mál, kyn, kynóvissa, sínefnihamla, glæpasögur 

Deila: 
Þú ert að nota: brimir.rhi.hi.is