Útdráttur og lykilorð

Ritið 2. hefti, 11. árgangur - 2011

Ástráður Eysteinsson og Eysteinn Þorvaldsson: Gest ber að garði. Um „Hrafninn“ eftir Edgar Allan Poe og sjö íslenskar þýðingar kvæðisins

 

Grein þessi fjallar um ýmsa þætti í ljóði Edgars Allans Poes, „The Raven“ („Hrafninum“), eins og þeir birtast í frumkvæðinu og sjö íslenskum þýðingum þess. Saga ljóðsins á íslensku spannar á aðra öld, allt frá árinu 1892 er þýðing Einars Benediktssonar birtis. Það ár þýddi Matthías Jochumsson einnig kvæðið, en sú gerð birtist ekki fyrr en seinna. Síðar birtust þýðingar eftir Sigurjón Friðjónsson 1937, og Skugga (Jochum Eggertsson) 1941, og á níunda áratugnum birtust enn tvær þýðingar, eftir Þorstein frá Hamri 1985 og Gunnar Gunnlaugsson 1986. Sjöunda þýðingin, eftir einn af lykilþýðendum íslenskrar bókmenntasögu, Helga Hálfdanarson, birtist í fyrsta sinn í þessu hefti Ritsins. Helgi þýddi kvæðið laust fyrir miðja síðustu öld og fannst þýðingin í eftirlátnum ritum hans. Sérstaklega er litið til þýðingar Helga í greininni, en einnig hugað að veigamiklum einkennum annarra þýðinga.

Í öllum íslensku þýðingunum er hvert erindi ellefu línur með fjórum áhersluatkvæðum, en fimm af sex línum í hverju erindi frumkvæðisins eru helmingi lengri. Þrátt fyrir hið ólíka svipmót er hrynjandi og rím þýðinganna mjög í tak við frumtextann en kallast jafnframt á við íslenska braghefð sem rekja má a.m.k. aftur á átjándu öld. Í greininni er hugað að rím–mynstri frumtextans og tengslum formsins við inntak og tilfinningatjáningu, og greint hvernig þýðendurnir túlka þessa þætti kvæðisins, stundum með sérstökum áherslum (eins og sjá má í þaulrími Sigurjóns eða hrollþunga Skugga), en einnig með því að draga úr vægi vissra einkenna. Skýrasta dæmið um hið síðarnefnda má sjá í því hvernig Helgi kýs að fylgja ekki fyrirmynd frumtextans um leiðarrím (þ.e. ore–hljóðið sem þrætt er gegnum öll erindi kvæðisins). En með því að fórna leiðarríminu skapar Helgi sér hinsvegar svigrúm til að vinna með aðra formlega, þematíska og myndræna þætti sem hafa mikið að segja um formgerð og framvindu kvæðisins.

 

Lykilorð: „Hrafninn“ eftir Edgar Allan Poe á íslensku; þýðingar og bókmenntasaga; kvæðaþýðingar; samanburðarrýni

Deila: 
Þú ert að nota: brimir.rhi.hi.is