Hugvísindaþing 2026

Tilfinningar og stjórnmál eru óaðskiljanleg, og á þessari málstofu munum við varpa ljósi á ýmis dæmi um hvernig þetta birtist. Við skoðum þær tilfinningar sem tengjast skólagöngu barna á Íslandi, hvernig kynjatengdir fordómar og væntingar um kynjajafnrétti koma við sögu. Einnig ræðum við hvaða hlutverk tilfinningar gegna í dýpri uppbyggingu lýðræðisins, og við munum einnig skoða nánar hvernig svartur húmor getur verið útrás fyrir fordóma og fjarlægð frá ábyrgð þegar kemur að sambandi Danmerkur og Grænlands.

Í Árnagarði 311, laugardaginn 14. mars kl. 15:00-16:00. Nánar um málstofuna.

Í þessari málstofu verður fjallað um margvísleg viðfangsefni innan setningafræðinnar, t.d. orðaröð, fallstjórn, nafnyrtar aukasetningar, innri gerð nafnliða og samspil setningafræði og stílfræði eða málnotkunarfræði.

Í Árnagarði 301, laugardaginn 14. mars kl. 10:00-14:30. Nánar um málstofuna.

Stundum er sagt að börn séu hugsuðir eða litlir heimspekingar. Þá er ekki síst horft til þess hve forvitin börn eru og hversu oft þau varpa fram frumspekilegum spurningum sem fullorðnir eiga engin svör við. Í málstofunni verður fjallað um hvernig gera megi grein fyrir þessari sérstöðu barna, m.a. eins og hún birtist í bókmenntaverki, heimspeki og Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna.

Í Árnagarði 306, laugardaginn 14. mars kl. 15:00-16:30. Nánar um málstofuna.

Planetary crises such as climate, biodiversity and pollution are not separate issues but different aspects of the same systematic process. They are also not separate from social and political crises such as war, poverty and injustice. All these are interlinked and need to be tackled together. This has been known by scientists and policy-makers for decades, yet despite the accumulation of scientific knowledge and policies little actual progress seems to be made on reversing the crises. Acknowledging this fact can lead to emotional reactions such as anxiety, frustration, anger and despair - or to apathy and denial. In this situation hope is difficult to maintain and can even seem naïve - especially if it relies on fantasies about future technologies that will save the planet without us having to change anything about our societies today. Nevertheless, some form of hope might be necessary. We might not be able to avoid the effects of the planetary changes caused by human activities, but even so we can and must consider what changes we can make to make life bearable in a changing world. This will require changes in our way of life and to prepare for such changes, we need affective work - work that can prepare us emotionally and socially to relate to each other, to our shared environment and to the future.

This session features members of the network Climate Crisis and Affect (https://climateaffect.hi.is) who present their take on the emotional / affective dimensions of the planetary crisis: How are we affected by the crisis, and what affective work is necessary to deal with it? This session is deliberately transdisciplinary, or “undisciplined”, drawing together people from various fields in humanities, social and natural sciences. We are breaking the walls of academic boundaries because the human and the non-human processes are intimately intertwined and the current crises requires that we think beyond traditional academic categories. Our goal is that the different scholars can learn from and inspire each other and see connections between their work which can hopefully lead to more collaboration and better communication around environmental issues.

Í Árnagarði 306, laugardaginn 14. mars kl. 10:00-14:30. Nánar um málstofuna.

Este seminario abordará distintos aspectos del español y constará de tres comunicaciones en total. Las dos primeras se centrarán en la adquisición y enseñanza de la lengua española. En la primera, se analizarán las dificultades que experimentan los hablantes de islandés para el aprendizaje de los pasados en español. La segunda explorará el uso de imágenes en la enseñanza del español como lengua extranjera. La tercera, y última, comunicación estudia la influencia de distintas variables microsociales del español en el reforzamiento de la identidad grupal a través del discurso mediático.

Í Árnagarði 310, laugardaginn 14. mars kl. 13:00-14:30. Nánar um málstofuna.

Í þessari málstofu verður sjónum beint að tengslum einræðis, sviðslista og menningarstofnana frá 17. öld til nútímans. Fyrirlesarar munu kanna hvernig sviðslistir í Frakklandi á tímabilinu 17.–19. öld bæði stuðla að og ögra einræði. Með hliðsjón af þessum greiningum verður fjallað um hvernig einræðisstjórnir nútímans reyna að nýta sviðslistir og menningarstofnanir í áróðursskyni. Málstofan fer fram á ensku og verður stjórnað af Guðmundi Hálfdánarsyni, prófessor í sagnfræði. 

Toby Erik Wikström og Guðmundur Hálfdánarson skipulögðu málstofuna.

Í Árnagarði 309, föstudaginn 13. mars kl. 15:15-16:45. Nánar um málstofuna.

This panel will examine the relationship between political power, performance and cultural institutions from the 17th century to contemporary times. Speakers will examine the ways in which performances and performance spaces in 17th to 19th century France both support and challenge tyranny. Although political performance in France has often been understood as a space of centralized power, radiating royal fiat and rehearsing imperial superiority, the panel will show how performance and cultural institutions may, sometimes despite themselves, experiment with ideas of alterity and even contest power. These historical antecedents will in turn afford productive frames of analysis for contemporary attempts to harness performance and cultural institutions for tyrannic ends.

The panel will be held in English and moderated by Professor of History Guðmundur Hálfdánarson.

Á síðasta fjórðungi nítjándu aldar var töluverð gróska í útgáfu prentaðra rita á Íslandi þegar prentsmiðjum var komið á fót víða um land að ógleymdri útgáfu íslenskra rita í Danmörku og Vesturheimi. Á sama tíma blómstraði ritun handrita með aukinni skriftarkunnáttu landsmanna sem skildu eftir sig handritaðar bækur, blöð og persónulegar heimildir. Saman mynduðu þessir miðlar blómlegan bókmenntaheim, en þeir voru um margt ólíkir, bæði að útliti og innihaldi. Á málstofunni verður fjallað um samspil þessara miðla á því sem kallað hefur verið lokaskeið íslenskrar handritamenningar. 

Í Árnagarði 311, laugardaginn 14. mars kl. 13:00-14:30. Nánar um málstofuna. 

Vaxandi ensk máláhrif á undanförnum árum og áratugum er meginefni málstofunnar. Fjallað verður um ensk áhrif í íslensku og norsku. Sýnd verða dæmi úr þessum tungumálum og velt vöngum yfir samfélagslegum ástæðum enskra áhrifa og hugsanlegum afleiðingum slíkrar þróunar. Ensk áhrif geta komið fram með ýmsum hætti í tungumáli, t.d. með svokölluðum beinum lánum, þ.e. enskum orðum og setningahlutum sem eru lítið eða ekki aðlöguð að móðurmálinu eða með óbeinum lánum þegar enskar setningargerðir eru fluttar inn í móðurmálið en þá notaðar með orðum úr móðurmálinu. Velt verður upp spurningum um það af hverju málnotendur blanda iðulega saman móðurmáli og ensku í sömu setningunni, um afstöðu málnotenda til ensku og enskra áhrifa og um þátt samfélagsmiðla í þessari þróun. Einnig verður fjallað um það hvort og þá með hvaða hætti íslensk málstefna hafi brugðist við þessum auknu áhrifum í seinni tíð.

Í Lögbergi 102, föstudaginn 13. mars kl. 13:15-14:45. Nánar um málstofuna.

Í málstofunni er fjallað um hvernig kennsluefni, þar á meðal kennslubækur, menntatækni og málstefna fléttast saman í mótun sjálfbærrar og inngildandi málmenntunar á Íslandi. Í erindunum þremur er kastljósinu beint að nýjungum í kennslubókagerð og kennsluaðferðum, notkun stafrænnar tækni til stuðnings málanámi og að lokum hugmyndum foreldra og kennara um fjöltyngi og málréttindi barna í skólum. Málstofan dregur fram tengsl milli kennsluframkvæmda, tæknilausna og stefnumótunar og varpar ljósi á þær áskoranir og tækifæri sem felast í sjálfbærri málmenntun í fjöltyngdu samfélagi.

Í Árnagarði 310, laugardaginn 14. mars kl. 10:00-12:00. Nánar um málstofuna.

Gagnamálfræði er aðferð til að rannsaka tungumál með því að skoða málheildir, stór textasöfn sem innihalda jafnan sjálfvirka flokkun og greiningu á textunum. Hún byggist á athugunum á málheildunum og ályktunum sem eru dregnar út frá þeim. Það sem málheildir nútímans eiga flestar sameiginlegt er að málfræðileg greining textanna er fengin með sjálfvirkum hætti. Mikið reikniafl þarf til þess að vinna með þær en aðkoma málfræðinga er ekki síður mikilvæg til þess að draga ályktanir út frá niðurstöðum tölvunnar.

Á málstofunni verða þrjú ólík verkefni kynnt, þar sem mismunandi málheildir eru notaðar og þær skoðaðar út frá ýmsum sjónahornum. Fjallað verður um íslenska og færeyska texta og erindin munu meðal annars fjalla um læsileika þeirra, tilbrigði í beygingu og hvernig nýjar málheildir eru settar saman.

Í Árnagarði 301, laugardaginn 14. mars kl. 15:00-16:30. Nánar um málstofuna.

Í málstofu þessari verða nokkur áleitnustu viðfangsefni samtímans tekin fyrir og þau greind frá heimspekilegu sjónarhorni. Erindin glíma meðal annars við samþykki í nánum samböndum og siðfræði berskjöldunar; femínískan lestur á Frankenstein og hvernig hann nýtist í kennslu; skynsemi og ásættanlegar ákvarðanir; femíníska heimspeki og hina lifuðu reynslu af langvinnum veikindum; siðferðislegar spurningar um tengsl raunveruleika og ímyndunar; og loks um vitnisburð, orðróm og „dómstól götunnar“.

Í Árnagarði 304, laugardaginn 14. mars kl. 10:00-14:30. Nánar um málstofuna.

Í þessari málstofu verða fimm stakir fyrirlestrar, fjórir úr ólíkum áttum sagnfræðinnar og einn um menntaheimspeki.

Í Árnagarði 101, laugardaginn 14. mars kl. 13:00-16:00. Nánar um málstofuna.

Áfall er atburður eða reynsla sem felur í sér djúpan sársauka og raskar öryggi einstaklingsins. Slík reynsla getur átt rætur í ofbeldi, veikindum, missi, slysum eða öðrum aðstæðum sem marka líf fólks með varanlegum hætti. Á málstofunni verður varpað ljósi á áföll og alvarlegar afleiðingar þeirra út frá ólíkum sjónarhornum. Fjallað verður um raunveruleg mál og sögulega atburði sem hafa verið endursögð og túlkuð í listsköpun eða heimildamyndum. Í því skyni verður litið til máls Gypsy-Rose Blanchard, sem ólst upp hjá móður með Münchausenheilkenni staðgengils sem og skáldskapar Sylviu Plath í ljósi missis, upplifana á svikum og árásargirni í kjölfar þess sem vísar út fyrir hið persónulega, inni í almennt/félagslegt og jafnvel trúarlegt samhengi. Einnig verður farið í endursköpun á ofbeldi og tráma í tengslum við Manson-morðin í kvikmyndinni Once Upon a Time in Hollywood eftir Quentin Tarantino.

Í Árnagarði 303, föstudaginn 13. mars kl. 15:15-16:45. Nánar um málstofuna.

Nína Björk Árnadóttir (1941-2000) er í hópi íslenskra skáldkvenna sem brutu blað í íslenskri bókmenntasögu. Hún gaf út sína fyrstu ljóðabók 1965 og vakti athygli fyrir ögrandi yrkisefni og óvenjulega nálgun. Ljóðabækur hennar urðu níu talsins en einnig gaf hún út sögur og leikverk. Nína Björk hefði orðið áttatíu og fimm ára í sumar hefði hún lifað (7. júní 1941-16. apríl 2000) en hún lést aðeins tæplega 59 ára gömul. Í málstofunni munu þátttakendur nálgast höfundarverk Nínu á ýmsan hátt. Auk tveggja fyrirlestra bókmenntafræðinga verður kynnt viðamikið samstarfsverkefni hóps listakvenna sem eru að vinna óperuverk, kvikmyndaverk og hljómplötu með sönglögum, allt unnið út frá skáldskap Nínu Bjarkar og hefur yfirskriftina Í Óttaskógi. Í fyrri hluta málstofunnar flytja tveir bókmenntafræðingar erindi um skáldskap Nínu og í seinni hlutanum kynna listakonurnar verkefnið Í Óttaskógi. 

Í Árnagarði 201, laugardaginn 14. mars kl. 10:00-12:00. Nánar um málstofuna.

Púlsinn verður tekinn á íslenskum kvikmyndafræðum. Litið verður til þess hvernig vísindaskáldskaparmyndir hafa fjallað um gervigreind í tímans rás, hvernig feðraveldisskrímsli birtast í listabíóinu, hvernig húmor þenur jafnan út mörk hins leyfilega og það mikilvæga hlutverk sem Fræðslumyndasafn ríkisins gegndi á fyrri tíð.

Í Lögbergi 102, föstudaginn 13. mars kl. 15:15-17:15. Nánar um málstofuna.

Með talsverðum einföldunum má halda því fram að kalda stríðið sé hugmyndafræðilegt stríð sem geisaði milli Bandaríkjanna og Sovétríkjanna frá því að seinni heimsstyrjöldinni lauk og þar Berlínarmúrinn féll árið 1989. Orðræða kalda stríðsins einkenndist oft og tíðum af myndmáli sem skipaði heiminum í tvenndarkerfi augljósra andstæðna, eins og austurs og vesturs. Þegar fylgismenn annars hvors stórveldisins munduðu pennann hlóðu þessi andstæðupör fljótt utan á sig merkingu sem endurspeglaði sjónarhorn þeirra og gildismat. Þannig varð hugsmíð Winstons Churchills um járntjaldið lífseig en hún var oft notuð til að draga upp mynd af frjálslyndum lýðræðisríkjum í vestri andspænis ríkjunum í austri sem lutu alræðisvaldi stjórnvalda í Moskvu. Á hinn bóginn voru þeir sem álitu Sovétríkin framvarðarsveit heimsbyltingar sem átti að leiða til friðar og jöfnuðar, í vegi fyrir þeim stóðu  stjórnvöld vígvæddra heimsvaldasinna sem mynduðu bandalag um arðrán og kúgun. Bandaríski listsagnfræðingurinn John J. Curley hefur bent á að þó að kalda stríðið hafi vissulega sett svip sinn á daglegt líf fólks víðs vegar um heiminn – með einum eða öðrum hætti – þá fari því fjarri að einfaldar myndhverfingar fangi reynsluheim þess eða afstöðu til kalda stríðsins. Staða landa á heimskortinu, samband þeirra við stórveldin, efnahagur, trúarbrögð og þjóðfélagsgerð hafi mikil áhrif á það hvernig fólk upplifði kalda stríðið og þessi margbrotna mynd sé oft og tíðum tjáð í bókmenntum og listum með einstökum hætti.

Í málstofunni verður sjónum beint að því hvernig kalda stríðið mótaði bæði sköpun bókmennta og lista en ekki síður viðtökur þeirra.

Í Árnagarði 201, föstudaginn 13. mars kl. 13:15-16:45. Nánar um málstofuna.

Á tímum kalda stríðsins lögðu bæði stórveldin, Bandaríkin og Rússland, ríka áherslu á opinbert upplýsinga- og kynningarstarf á alþjóðavettvangi í baráttu sinni um hugi og hjörtu heimsbyggðarinnar. Á undanförnum áratug hafa fræðimenn á víðfeðmu sviði kaldastríðsrannsókna beitt þverfaglegum rannsóknum í vaxandi mæli og horft á samspil hnattrænna áhrifa og staðbundina aðstæðna. Þannig hafa gerendur í kalda stríðinu, t.d. á Íslandi, ekki aðeins verið skilgreindir sem fulltrúar heimsveldanna heldur líka gaumgæfðir á forsendum eigin menningar og hagsmuna. Málstofan varpar margbrotnu ljósi á opinbert upplýsinga- og kynningarstarf og sýnir fram á flókið samspil þess staðbundna og hnattræna. Hún sýnir líka hvernig starfsemi ólíkra hreyfinga og stofnana tók mið af kalda stríðinu á bæði þjóðlegum og alþjóðlegum forsendum.

Í Árnagarði 201, laugardaginn 14. mars kl. 13:00-16:30. Nánar um málstofuna.

Í málstofunni verður fjallað um fjögur kennsluþróunarverkefni innan hugvísinda. Greint verður frá rannsókn á kennsluháttum og hæfni háskólakennara í íslensku sem öðru máli og frá niðurstöðum könnunar á notkun kynhlutlausra fornafna til að skapa öruggt námsumhverfi fyrir kynsegin fólk. Þá verður sagt frá reynslu af kennslu Aurora-námskeiðs og niðurstöðum rýnihópaviðtala við nemendur námskeiða þar sem gerð var tilraun með kennslu á tveimur tungumálum samtímis.

Í Árnagarði 310, föstudaginn 13. mars kl. 15:15-17:15. Nánar um málstofuna.

Íslendingar fengu fyrst kosningarétt í almennum kosningum með tilskipun Danakonungs um endurreisn Alþingis árið 1843. Frekari réttarbætur fylgdu síðar á 19. öld í formi kosningaréttar til sveitarstjórna, sóknarnefnda og í prestkosningum. Kosningaréttur var fram til ársins 1882 einungis bundinn við fremur fámennan hóp fullorðinna karla, en það ár fékk afmarkaður hópur kvenna kosningarétt til sveitarstjórna og á safnaðarfundum. Á 20. öld voru stigin stór skref í átt til almenns kosningaréttar í landinu, einkum árið 1915 með tilkomu kosningaréttar kvenna til Alþingis og rýmkun kosningaréttar karla og árið 1920 með afnámi sérstakra aldursákvæða á kosningarétti kvenna. Árið 1934 voru svo felld út gildi lagaákvæði sem útilokuðu þá einstaklinga frá kosningarétti sem skulduðu opinberan framfærslustyrk.

Í þessari málstofu verða flutt fjögur erindi sem fjalla um kosningarétt, þróun hans, takmarkanir, áhrif breytinga á honum og iðkun kjósenda á rétti sínum. Viðfangsefni erindanna spanna tímabilið frá 1874 til loka 20. aldar og snerta allt frá félagslegum og landfræðilegum takmörkunum á nýtingu kosningaréttar til Alþingis, kynjamun á kosningaþátttöku í sveitarstjórnar- og prestkosningum, siðferðis- og efnahagslegum takmörkunum á kosningarétti, til áhrifa breytinga á kosningarétti á styrk stjórnmálaflokka og um misvægi atkvæða.

Í Árnagarði 311, laugardaginn 14. mars kl. 10:00-12:00. Nánar um málstofuna.

Rómanska Ameríka er um þessar mundir frjósamur vettvangur endurskoðunar á viðteknum viðmiðum vestrænnar þekkingarfræði. Listir og menning frumbyggja eru þar ekki skilin sem ummerki um heim á hverfanda hveli, heldur sem grundvöllur uppfærðrar þekkingar og heimsskilnings. Í málstofunni verður sjónum beint að því hvernig tungumál frumbyggja, heimkynni þeirra og heimsmyndir birtast í bókmenntum, kvikmyndum, tónlist og annarri listrænni tjáningu, og hvernig margvíslegt menningarefni úr þeirra ranni ögrar viðteknum skilningi og túlkunum.

Frá sjónarhóli (af)nýlendufræða verður sjónum beint að því hvernig umrædd uppstokkun ögrar valdakerfum samtímans og endurskilgreinir sambandið milli lista og samfélags. Í stuttu máli sagt þá byggja erindin á þeirri tilgátu að fagurfræði frumbyggja feli í sér endurritun menningarsögu Rómönsku Ameríku og geymi lykla að því hvernig megi ímynda sér fjölmenningarlega framtíð sem byggir á félagslegu réttlæti. Spurt er að hve miklu leyti hún tekst á við samtímann í ljósi vistfræðilegra áskorana, nýtingar náttúruauðlinda og þjóðernishyggju.

Í Veröld 107, föstudaginn 13. mars kl. 15:15-17:15. Nánar um málstofuna.

América Latina se revela como un territorio fértil para la gestación de epistemologías subalternas en las que el arte y cultura indígena en su dimensión literaria, musical, performativa o visual no se presenta como huellas de un mundo en vías de desaparición, sino como base de otros mundos posibles. Este panel se propone, así, explorar cómo lenguas, territorialidades y cosmologías indígenas se articulan en obras literarias, experiencias musicales y otras expresiones culturales que desbordan las categorías habituales de la crítica canónica.
Desde una perspectiva decolonial, nos interesa examinar de qué manera estas prácticas reconfiguran la relación entre arte, comunidad y territorio, pero también cómo interpelan los dispositivos hegemónicos de representación y en qué medida habilitan contranarrativas frente a la crisis ecológica, el extractivismo y la violencia del discurso nacionalista. En suma, el panel parte de la hipótesis de que las estéticas indígenas contemporáneas participan de una reescritura de la historia cultural latinoamericana y contienen claves para imaginar futuros pluriversales de justicia social.

Í málstofunni verður sjónum beint að áhrifum póst-húmanískra kenninga og nýju efnishyggjunnar á danskar samnútímabókmenntir en líka hvernig megi lesa eldri verk í því samhengi. Jane Bennett opnar augu okkar fyrir eðlislægum krafti hlutanna (agency of things), Donna Haraway og Bruno Latour kenna okkur að dvelja á skapandi hátt í vandanum þegar kemur að samskiptum okkar við aðrar jarðneskar verur eða gerendur og Astrida Neimanis minnir okkur á tengsl okkar við vatn, bæði innan og utan líkamans. Það sem þessir fræðimenn eiga sameiginlegt er tilraun til að brjóta niður ríkjandi stigveldi milli manns og náttúru, endurhugsa samband manns og umhverfis og beina sjónum að þeim flóknu jarðnesku tengslum sem við erum hluti af. Í málstofunni verður fjallað um hvernig slík hugsun getur auðveldað okkur að bregðast við umhverfiskreppu samtímans og horfast í augu við loftslagsbreytingar, og um leið varpað ljósi á bæði ný og gömul bókmenntaverk þar sem jarðnesk tengsl og samband manns og umhverfis er í forgrunni. Í málstofunni verður fjallað um verkið Jærnet eftir Harald Kidde frá árinu 1918, ljóðabókina Cinderella eftir Marianne Larsen frá 1974 og skáldsögur og ljóð Theis Ørntoft frá árunum 2014-2023. Málstofan fer fram á dönsku.

Í Odda 105, föstudaginn 13. mars kl. 13:15-14:45. Nánar um málstofuna.

Í þessari málstofu verða kynnt verkefni sem varpa nýju ljósi á íslenskar miðaldabókmenntir. Í brennidepli verða nýlegar frásagnarfræðilegar og bókmenntafræðilegar nálganir sem hafa verið nýttar með góðum árangri við rannsóknir á íslenskum miðaldasögum, með það að markmiði að miðla nýrri þekkingu og bjóða upp á nýjar leiðir til að skilja þessa texta.
Fyrirlestrarnir þrír kynna aðskildar rannsóknarnálganir og sýna hvernig unnt er að yfirfæra þær á slíkar frásagnir og hvaða innsýn þær veita. Í fyrirlestrunum verður fjallað um strúktúr frásagnanna frá ólíkum sjónarhornum, í tengslum við þjóðfræði (og ævintýratýpur), sálgreiningu (með svokallaðri „textagreiningu“, fr. textanalyse) og viðtökufræði (þar á meðal með greiningu á textatengslum).

Fyrirlestrarnir byggja á doktorsverkefnum fyrirlesaranna þriggja. Rannsóknirnar eru enn í vinnslu og því eru allar umræður um viðfangsefni þeirra og aðferðafræði hjartanlega velkomnar.

Í Árnagarði 309, laugardaginn 14. mars kl. 15:00-16:30. Nánar um málstofuna hér.

In English:
This session will shed a new light on Icelandic medieval literature. It will focus on modern narratological and literary methods that have been successfully applied to Icelandic sagas to bring new knowledge and offer new ways to understand these texts.
The three papers will present different approaches, showing how they can be applied to such narratives, and what they reveal. The lectures will approach narratology by combining it respectively with folkloristics (fairy tale typology), psychology (textanalysis), and reception studies (intertextuality).

The papers build on the doctoral projects of the three speakers. They are all works in progress, and all discussions around the topics and methods will be warmly welcomed.

Í málstofunni verða flutt þrjú erindi um íslenskar miðaldabókmenntir. Erindin spanna vítt svið en eiga þó sameiginlegt að teygja sig úr náttúrulegri og viðbúinni skipan heimsins yfir í hið ónáttúrulega, jafnvel hið yfirnáttúrulega. Fjallað verður um veður sem er framkallað eftir pöntun, um náttúrusteina og um torfengna vitneskju um fortíð og framtíð.

Í Lögbergi 103, föstudaginn 13. mars kl. 13:15-14:45. Nánar um málstofuna.

Norrænt samstarf hefur yfir sér jákvætt yfirbragð í opinberri umræðu á Norðurlöndunum. Þó hefur það sínar dekkri hliðar. Í tímaritinu Det Nye Nord sem gefið var út milli 1919 og 1925 var markmiðið að færa Norðurlandaþjóðirnar nær hver annarri með þvernorrænni umræðu um menningu, listir, sögu, félagsleg málefni og yfirburði hins norræna kynþáttar. Blaðið hafði sterka mannkynbótaáherslu og laðaði að sér penna sem síðar urðu alræmdir fyrir rasískar kenningar. Blaðið gerði því tvennt: það máði út landamærin milli norrænu þjóðríkjanna í einum skilningi, með því að búa til sameiginlegan grundvöll til að ræða málefni þeirra, en bjó þess í stað til nýja múra sem útilokuðu þá sem ekki töldust uppfylla ágæti hins norræna kynþáttar.

Málstofan mun kanna þessa tvöföldu virkni norræna samstarfsins út frá ýmsum sjónarhornum. Rætt verður um Det Nye Nord og mannkynbótahreyfinguna sem því tengdist. Jafnframt verður fjallað um áhrif norrænna kynþáttakenninga á sögu Bandaríkjanna og kynþáttapólitíkur þar. Loks verður litið nær okkur í tíma og á sögu alnæmisfaraldursins á Norðurlöndunum og samtvinnaðar en engu að síður mismunandi aðferðir norrænna stjórnvalda til að umfaðma eða útiloka þá sem þjáðust af sjúkdómnum.

Í Lögbergi 103, föstudaginn 13. mars kl. 15:15-17:15. Nánar um málstofuna.

Í málstofunni verður rætt um verk eftir pólsk ljóðskáld og skáldsagnahöfunda úr samtíma okkur út frá ýmsum nálgunarleiðum, m.a. hvernig samtímaskáldkonur fjalla um einsemd og ástir og hvernig erlend skáldverk eru endurmótuð af tveimur nóbelsverðlaunahöfum, enska samræðuljóðið hjá Czesław Miłosz og Töfrafjall Thomasar Mann í The Empusium, nýjustu skáldsögu Olgu Tokarczuk.

Í Árnagarði 303, laugardaginn 14. mars kl. 15:00-16:30. Nánar um málstofuna.

Rímnahefðin skipar heiðurssess á þessari málstofu þar sem þátttakendur í rímnaverkefninu „Byltingin að ofan?“ kynna niðurstöður rannsókna sinna. Í brennideplinum verða fáheyrðir rímnaflokkar frá lærdómsöld þar sem kolbítar, tröllskessur, rangar brúðir og einstaklega vondar ákvarðanir koma við sögu. Einnig verður sagt frá fornum mansöngvum og glænýjum gagnagrunni sem mun koma áhugamönnum um rímur síðari alda að góðum notum. Rúsínan í pylsuendanum nefnist hakabragur en fæst skáld hafa ort undir þessum hætti af ásetningi þótt gamall sé.

Í Árnagarði 309, laugardaginn 14. mars kl 10:00-14:30. Nánar um málstofuna.

Í fyrsta erindinu verður sjónum beint að játningum þeirra sem ákærðir voru fyrir galdra og sönnunargögnum gegn þeim. Spurningin snýst bæði um heimildagildið og hvað skjölin segja um galdraiðkun og kukl á Íslandi á 17. öld. Í öðru erindinu er fjallað um morðmál og aftöku á Austurlandi á 18. öld. Nú er komið í leitirnar afrit dómsins á íslensku og verður lagt mat á það hvort eitthvað nýtt komi fram um ódæðið. Í þriðja erindinu verður fjallað um sakamál í N- og S-Múlasýslu á tímabilinu 1750 til 1900. Byggt er á úrvinnslu gagna úr dómabókagrunni Þjóðskjalasafns Íslands.

Í Árnagarði 311, föstudaginn 13. mars kl. 13:15-14:45. Nánar um málstofuna.

Um skáldskaparlistina eftir Aristóteles gerði þann greinarmun á sagnfræðingi og skáldi að annar segði frá því sem hefði gerst en hinn frá því sem gæti gerst. Skáldskapurinn tjái fremur hið almenna, sagnfræðin hið einstaka. Uppruni sögulegra skáldsagna er rakinn til upphafs 19. aldar þegar sagnfræðin var að þróast sem sérstök hugvísindagrein. Oft er breski höfundurinn Walter Scott talinn brautryðjandi. Fyrstu sögulegu skáldsöguna á íslensku samdi Torfhildur Hólm um Brynjólf biskup Sveinsson (1882). Í Hugtökum og heitum er söguleg skáldsaga skilgreind svo: „Skáldsaga sem lýsir atburðum og persónum á fyrri tímum og endurskapar sögulegt baksvið þeirra.“ Það er þó viðurkennt að þessi almenna skilgreining taki ekki til ýmissa vandamála, svo sem hversu fjarri höfundi sögutími sé, hversu margar persónanna séu sögulegar og hversu mikla áherslu höfundur leggi á nákvæma lýsingu sögusviðs og haldi sig við þjóðarsöguna. Margar af þekktustu íslensku skáldsögunum sækja efni í söguna, eins og Svartfugl eftir Gunnar Gunnarsson og Íslandsklukkan eftir Halldór Laxness. Á undanförnum árum hefur það jafnvel færst í vöxt að höfundar sæki sér efni í Íslandssöguna. Jafnframt hefur áhugi höfunda á að fást við eigin minningar, ævi sína og annarra og fara höndum um alls konar heimildir aukist. Málstofan fjallar um hvernig unnt sé að skilgreina sögulega skáldsögu og þennan nýja áhuga á sögulegu efni.

Í Árnagarði 304 laugardaginn 14. mars kl. 15:00-16:30. Nánar um málstofuna.

Þrír doktorsnemar kynna rannsóknarefni sín sem öll tengjast á ólíkan hátt safneign Listasafns Íslands. Í upphafi málstofunnar segir Ingibjörg Jóhannsdóttir safnstjóri frá samvinnuverkefni Listasafns Íslands, listfræði við Háskóla Íslands og myndlistardeildar Listaháskóla Íslands. Stutt pallborð verður haldið í lokin. 

Í Árnagarði 101, laugardaginn 14. mars kl. 10:00-11:30. Nánar um málstofuna.

Einsagan hefur á undanförnum áratugum orðið ein áhrifamesta aðferðafræði íslenskrar sagnfræði. Með áherslu á einstaka lífsþræði, afmörkuð tilvik og brotakenndar heimildir hefur hún opnað nýjar leiðir til að skilja samfélag, valdaafstæður, tilfinningar og jaðarsetningu utan ramma hefðbundinnar stórsögu. Málstofan beinir sjónum að stöðu einsögunnar í samtímanum og spyr hvernig aðferðin getur þróast áfram, bæði fræðilega og siðferðilega.

Á málstofunni verður fjallað um helstu forsendur einsögunnar, þar á meðal einvæðingu sögunnar (singularization of history), eins og hún hefur verið mótuð í íslensku samhengi, m.a. í verkum Sigurðar Gylfa Magnússonar. Sérstök áhersla verður lögð á nýjar áskoranir og möguleika: hvernig unnið er með brotakenndar og þöglar heimildir, hvernig staða rannsakandans og tilfinningaleg nánd mótar frásögnina, og hvernig „hægar“ rannsóknir, óvissa og ósamræmi geta orðið virkir þættir í þekkingarsköpun.

Málstofan er vettvangur fyrir fræðilegt samtal um framtíð einsögunnar: sem aðferð, sem gagnrýna afstöðu og sem lifandi samtal við fortíðina.

Í Árnagarði 311, föstudaginn 13. mars kl. 15:15-16:45. Nánar um málstofuna.

Undanfarin ár hefur hópur fræðimanna rannsakað sögu seljabúskapar á Íslandi og borið saman við sams konar búskaparhætti erlendis. Sel voru staðir þangað sem búfé, einkum kýr og ær, var rekið á sumrum. Í seljum var mjólkað og úr mjólkinni unnið smjör, skyr og mysa. Ýmis önnur starfsemi fór fram í seljum, heyskapur, tínsla fjallagrasa og ýmis önnur störf tengd úthaganýtingu, vinnslu og handverki.

Rannsóknarhópurinn er þverfaglegur og samanstendur af fornvistfræðingum, fornleifafræðingum og sagnfræðingum. Verkefnið hlaut styrk úr Rannsóknasjóði árið 2022 og hefur þegar varpað nýju ljósi á mikilvæga þætti seljabúskaparins.
Meðal þess sem hefur komið í ljós eru nýjar niðurstöður um tímasetningu og útbreiðslu seljabúskapar, en á ákveðnum tímabilum virðist sel hafa verið við nærri hvert lögbýli á stórum svæðum landsins. Seljabúskapur var veigamikill þáttur í atvinnu- og þjóðlífi Íslendinga, sérstaklega á tímum mikillar þenslu.

Í málstofunni verður fjallað um seljabúskap frá ólíkum sjónarhornum þeirra fræðigreina sem að rannsókninni koma. Helstu niðurstöður rannsóknarinnar verða kynntar og ræddar í víðu samhengi.

Í Árnagarði 101, föstudaginn 13. mars kl. 13:15-16:15. Nánar um málstofuna.

Í málstofunni er fjallað um franskar sjálfssögur og þróun þeirra frá miðri tuttugustu öld og dæmi tekin úr völdum skáldsögum sem komið hafa út á síðustu árum.

Í Odda 206, föstudaginn 13. mars kl. 13:15-14:15. Nánar um málstofuna.

Í þessari málstofu munu rithöfundar og fræðimenn fjalla um bækur fyrir börn sem komið hafa út á Íslandi, ýmist frumsamdar eða þýddar, út frá ólíkum sjónarhornum. Rýnt verður í rússnesk ævintýri og franskar barnasögur – Snúð og Snældu, Litla prinsinn – og skoðað hvernig textar breytast í þýðingu og hvað liggur að baki þeim breytingum eða þeirri endurritun sem stundum á sér stað. Hvernig voru hinar íslensku Nonnabækur þýddar á íslensku og hversu langt þarf að ganga í aðlögun verka af öðru tungumáli og menningarheimi? Hvað má þegar skrifað er fyrir börn og hvernig birtast ófreskjur, ótti og hið óþekkta í þessum verkum?

Í Veröld 008, föstudaginn 13. mars kl. 13:15-17:15. Nánar um málstofuna.

Mannleg skynjun tekur á sig mynd í viðvarandi og skapandi samskiptum við veröldina og er jafnan mótuð í sögulegum aðstæðum. Líkamleg skynjun og viðbrögð við skynrænu áreiti geta verið ólík milli samfélaga og frá einum tíma til annars sem leiðir til mismunandi hrifrænna tengsla við hluti, staði, fólk og aðrar lifandi verur. Endurtekin reynsla skilyrt af kringumstæðum mótar hvernig fólk skynjar umhverfið. Í málstofunni verður hugað að slíkum skynrænum tengslum við efnislegt umhverfi og dýr merkurinnar. Kynntar verða sagnfræðilegar og þjóðfræðilegar rannsóknir sem beina sjónum að marglaga samspili skynjunar, hrifa og líkamnaðrar nálgunar að umhverfinu og gefa dæmi um hvernig slíkir þættir skapa, móta, miðla og viðhalda tengslum fólks við hluti, staði og dýr – í sögu og samtíð.

Í Árnagarði 303, laugardaginn 14. mars kl. 10:00-12:00. Nánar um málstofuna.

Tækni til að lesa með vélrænum hætti handrituð skjöl og prentaðan texta hefur þróast mikið undanfarin ár og þar með möguleikum til að gera mun stærra textamagn en áður tölvutækt og leitarbært. Á Íslandi hefur ljóslestur (e. OCR – Optical Character Recognition) prentmáls lengi verið notaður, en þróun líkana til að lesta handrituð skjöl (e. HTR – Handwritten Textual Recognition) er styttra komin. Í þessari málstofu verða kynntar nýjar tilraunir til að nota ljóslestur og vélrænan handritalestur – í sitt hvoru lagi eða saman – til að vinna með texta. Erindin munu fjalla um ljóslestur prentmáls og handritalestur til að stækka og víkka út íslenska málheild, og um tilraunir til að nota vélrænan handritalestur til að lesa eldri handrit. Verkefnin sem verða kynnt hafa verið unnin með stuðningi Miðstöðvar stafrænna hugvísinda og lista og með styrkjum úr Innviðasjóði.

Í Árnagarði 303, laugardaginn 14. mars kl. 13:00-14:00. Nánar um málstofu.

Í málstofunni verður litið á frávik frá venjum og reglum frá ýmsum hliðum. Fyrsti fyrirlesturinn fjallar um undantekningar frá skilyrðum um form eiginnafna í lögum um mannanöfn. Sá næsti fjallar um frávik frá málvenjum og gildisdóma um rétt mál eða rangt í heimildum frá fyrri öldum. Þá verður litið til málbreytingar sem kölluð hefur verið „að hneigja upp á i“ (þá er t.d. sagt „ég kalli“ í stað hins hefðbundna „ég kalla“), en þessi breyting varð einnig í færeysku. Síðasti fyrirlesturinn fjallar um hugtakið extravagance (sbr. lat. extra-vagans 'að fara út fyrir') sem hefur á síðustu árum vakið nokkurn áhuga meðal þeirra sem fást við málbreytingar og tilbrigði í máli.

Í Odda 206, föstudaginn 13. mars kl. 15:15-17:15. Nánar um málstofuna.

Í þessari málstofu verður fjallað um föst orðasambönd frá ýmsum sjónarhornum. Fjallað verður um það hvernig föst orðasambönd koma fyrir í kennslu erlendra tungumála á mismunandi skólastigum, gerður samanburður á uppruna þeirra og notkun í dönsku, spænsku og þýsku í mismunandi tungumálum. Þá verður fjallað um fyrirbærið orðtakseðli (þý. Idiomatizität). Hvað er það í tungumálinu sem gerir orðasambönd að orðtökum?

Í Árnagarði 310, laugardaginn 14. mars kl. 15:00-16:30. Nánar um málstofuna.

Kallað er eftir tillögum að fullskipuðum málstofum á sviði hugvísinda. Hvatt er til þverfaglegra málstofa innan hugvísinda eða í samstarfi við aðrar fræðigreinar. Frestur til að skila inn tillögum er til 12. janúar 2026.

Neðst í þingkallinu er vísað á vefform til að skila inn tillögum.

Málstofur verða að jafnaði með þremur eða fjórum fyrirlestrum (30 mínútur hver með umræðum), en heimilt er að senda inn tillögur að styttri eða lengri málstofum. Fyrirlesarar geta þó ekki verið fleiri en sjö.

Hámarkstími fyrir eina málstofu er þó 3,5 klukkustundir (að viðbættu kaffi- eða matarhléi). Hver málstofa er að jafnaði 1,5-2 klukkustundir og er heimilt að skipta tímanum á annan hátt en tilgreint er hér fyrir ofan, til dæmis með sameiginlegum umræðum í lokin, pallborði í lokin, blöndu af fræðilegum fyrirlestrum og annars konar miðlun (t.d. í samvinnu við listafólk).

Hugvísindafólki hvaðanæva að er heimilt að senda inn tillögu að málstofu, þar á meðal nýrannsakendum og doktorsnemum á sviði hugvísinda sem eru sérstaklega hvattir til þátttöku. Þátttaka annarra nemenda þarf að vera í samráði við leiðbeinanda eða stjórnanda rannsóknarverkefnis sem ber að ráðfæra sig við verkefnisstjóra Hugvísindastofnunar.

Skipuleggjendur málstofa þurfa að senda tillögur sínar með því að nota vefform.

Nánar um skipulag þingsins:

• Gert er ráð fyrir að hver fyrirlestur sé 20 mínútur og tæpar 10 mínútur til umræðna.
• Aðeins er leyfilegt að vera fyrsti höfundur að einum fyrirlestri. Nánari upplýsingar um heimild til að vera meðhöfundur veitir verkefnisstjóri þingsins, Þórdís Högnadóttir, disah@hi.is.
• Fyrirlestrar á þinginu eru að jafnaði á íslensku, en fyrirlesarar með annað móðurmál eru velkomnir.
• Ekki er gert ráð fyrir rafrænni þátttöku fyrirlesara. Óskir um undanþágur frá því verða teknar til athugunar. Tæknilegar lausnir á rafrænni þátttöku yrðu í höndum skipuleggjenda málstofanna.
• Lýsing á málstofum birtist á síðu þingsins, sem og útdrættir einstakra fyrirlestra.
• Málstofum verður skipað niður með það að leiðarljósi að sem fæstir óheppilegir árekstrar verði.
• Skipuleggjendur málstofa safna einnig saman útdráttum í samvinnu við verkefnisstjóra Hugvísindastofnunar og annað starfsfólk þingsins og miðla upplýsingum eftir þörfum til fyrirlesara.
• Lokafrestur til að skila útdráttum er 10. febrúar 2026. Æskileg lengd er 80-200 orð.

Að venju er einnig hægt að senda tillögur að stökum fyrirlestrum, en óvíst að hægt sé að raða þeim saman eftir efni. 

Málstofur verða metnar af starfsmönnum Hugvísindastofnunar sem leggja tillögu að dagskrá fyrir stjórn stofnunarinnar. Ef fleiri sækja um málstofur en pláss er fyrir verður litið til þess hvernig málstofurnar dreifast á fagsvið hugvísinda þar sem gætt verður að því að sem fjölbreyttust flóra hugvísinda komist að. Fyrirlestrar sem greina frá niðurstöðum rannsóknaverkefna sem ekki hafa fengið umfjöllun áður, hvort sem þau eru unnin af einyrkjum eða hópum, njóta alla jafna forgangs. Svör frá Hugvísindastofnun munu berast eigi síðar en í lok janúar.

Þórdís Högnadóttir veitir nánari upplýsingar um þingið, disah@hi.is.

Smellið hér til að opna vefform fyrir tillögu að málstofu.

Call for sessions

Annual Humanities Conference, March 13-14 2026, held in the facilities of the University of Iceland.

Hugvísindaþing (The Annual Humanities Conference) welcomes proposals for fully organized sessions in the field of Humanities. We particularly encourage proposals for interdisciplinary sessions within the field of Humanities, or for sessions in cooperation with other fields. Deadline for session proposals is January 12, 2026.

Please find the online submission form below.

Typically, sessions consist of three to four presentations (each lasting 30 minutes including 10 minutes of discussion); proposals for longer or shorter sessions, however, are welcome as well. However, the maximum time for one session is 3.5 hours (plus coffee or lunch breaks). The largest possible number of speakers is seven.

Each session is usually 1.5-2 hours long and the time may be divided in a different way than specified above, for example with joint discussions at the end, a panel at the end, a combination of academic lectures and other forms of communication (e.g. in collaboration with artists).

We warmly welcome proposals by junior researchers and doctoral students in the field of Humanities. Graduate students can take part only with the consent of their project supervisor. In this case, the supervisor must consult with the project manager, Þórdís Högnadóttir, disah@hi.is.

Session organizers must submit their proposals by using our online submission form (below).

Organization and program

• Every presentation is supposed to last 20 minutes followed by 10 minutes of discussion.
• Each participant can only be the first author of one presentation. Further information on co-authoring is provided by the project manager of Hugvísindastofnun, Þórdís Högnadóttir, disah@hi.is.
• Presentations are usually in Icelandic, but talks in other languages are welcome.
• Speakers are not supposed to give their presentations online. Requests for exemptions may be considered; technical solutions would be in the hands of the session organizers.
• All information on the sessions as well as all paper abstracts will be published on the conference website.

• Session organizers are responsible for collecting abstracts in cooperation with the project manager of Hugvísindastofnun as well as sharing all relevant information with the speakers.
• Deadline for submitting abstracts is February 10, 2026. Abstracts should be 80-200 words.

Single presentations are also accepted and will be allocated into sessions by organizers. These sessions are often without a special theme.

Proposed sessions will be carefully evaluated by the staff of Hugvísindastofnun, who also suggest a preliminary program to its directors.

Submission proposals presenting results of current research projects, that have not yet been discussed, will be given preference, no matter if they are individual or group projects. All proposals will be answered before the end of January.

For further information please contact Þórdís Högnadóttir, disah@hi.is.

Click here to open the online submission form. The form is in Icelandic, if assistance is needed please contact Þórdís Högnadóttir.

Hugvísindaþing er haldið í húsakynnum Háskóla Íslands.

Þingið hefst að jafnaði með hátíðarfyrirlestri en síðan halda gestir í málstofur sem gjarna eru um 40 talsins og dreifast á tvo daga.

Málstofur eru oftast skipaðar þremur eða fjórum fyrirlesurum og heldur hver þeirra um 20 mínútna fyrirlestur auk þess sem tæpar 10 mínútur gefast til umræðna.

Lýsing á málstofum birtist á sérstakri síðu þingsins, sem og útdrættir einstakra fyrirlestra.

Aðgangur er öllum heimill og ókeypis.

Verið velkomin á Hugvísindaþing!

Upplýsingar um Hugvísindaþing 2007 til 2016 má finna á vefsíðunni hugvis.hi.is á vefsafn.is en upplýsingar um þingin 2017 til 2021 á vefsafn.is:

• 2025
• 2024
• 2023
• 2022
• 2020
• 2019
• 2018
• 2017