Í Árnagarði 306, laugardaginn 14. mars kl. 15:00-16:30.
Stundum er sagt að börn séu hugsuðir eða litlir heimspekingar. Þá er ekki síst horft til þess hve forvitin börn eru og hversu oft þau varpa fram frumspekilegum spurningum sem fullorðnir eiga engin svör við. Í málstofunni verður fjallað um hvernig gera megi grein fyrir þessari sérstöðu barna, m.a. eins og hún birtist í bókmenntaverki, heimspeki og Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna.
Róbert H. Haraldsson skipulagði málstofuna.
Í þungri áherslu nútímans á „upplýsingar“, „tækni“, „gervigreind“ og aðrar afurðir mannlegrar greindar og stjórnunar er auðvelt að missa sjónar á því að hugsunin, athygli okkar á veruleikanum, á sér dýpri og frumlægari uppsprettu. Í heimspeki fornaldar birtist viðurkenning á þessari dýpri uppsprettu mannlegs skilnings ekki síst í því að upphaf og drifkraftur heimspekilegrar hugsunar er rakinn til undrunar. Rót og kjarni hugsunarinnar er með öðrum orðum ekki álitin vera getan til að ná æ sterkari tæknileg tök á hlutunum, heldur vökul athygli og næmi á veruleika sem í senn opinberar mikilleika hans og takmarkanir hugmynda okkar um hann. Einn þeirra heimspekinga sem skilja hugsun og heimspeki í anda þessarar fornu hefðar er írski heimspekingurinn William Desmond. Í fyrirlestrinum verður fjallað um hugmyndir hans í þá veru að frumspeki byggist á undrunarfullu frumnæmi mannlegrar hugsunar – frumnæmi sem birtist skýrast í ferskri og furðublandinni skynjun, afstöðu og reynslu barnsins andspænis veröldinni. Frumspeki er samkvæmt því í kjarna sínum bókstaflega upprunaleg viska, það frumnæmi á veröldina sem börn fá í vöggugjöf, en fullorðnu fólki hættir til að gleyma í dagsins önn, og öll góð heimspeki þarf sífellt að rifja upp og rækta.
Oft er sagt að börn séu hinir mestu hugsuðir, svo tamt sem þeim sé að velta vöngum yfir tilverunni og varpa fram heimspekilegum spurningum til fullorðna fólksins. Aravísur Stefáns Jónssonar eru oft nefndar í þessu samhengi („Hvar er heimsendir, amma? / Hvað er eilífðin, mamma?“, eru tvær af ótal spurningum Ara). Í erindinu verður vikið að barnabókum Stefáns og skoðað hvernig höfundur (i) lýsir (sumum) börnum sem hugsandi verum – jafnvel sem litlum (fullmótuðum) hugsuðum; og (ii) hvernig hugsandi börn Stefáns Jónssonar takast á við erfiða reynslu, einkum þá að hafa átt föður sem ekki stóð sig í stykkinu sökum alkóhólisma, bælds tilfinningalífs, sjálfbirginsháttar eða framtaksleysis.
Hver er sýn ríkisins á börn? Ein leið til að svara þessari spurningu er að leita í barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna sem ætlað er að tryggja sjálfstæði réttinda barna og var lögfestur hér á landi 2013. Sáttmálinn felur í sér að skoða beri réttindi barna sjálfstætt eða óháð réttindum foreldra eða fjölskyldu. Þá er mikilvægur þáttur barnasáttmálans að tryggja rétt barna til að láta skoðun sína í ljós í málum sem tengist því og að hafa áhrif á umhverfi sitt og samfélag. Í erindinu verður brugðið ljósi á þennan þátt barnasáttmálans og því velt upp hvort samfélagsleg sýn á börn taki mið af þessum réttindum eða hvort aðrir þættir séu meira ríkjandi. Þá verður fjallað um hugtakið barnvænt samfélag, hvað það merki og hvort íslenskt samfélag geti með réttu talist barnvænt.
