Frá kennsluefni til stefnumótunar: Kennslubækur, menntatækni og sjálfbær málmenntun

Í erindinu verður fjallað um uppbyggingu kennsluefnis og notkun fjölbreyttra kennsluhátta í bókinni Ég fíla Íslensku! sem ætluð er byrjendum í íslensku sem öðru máli. Bókin byggir m.a. á hugmyndum um málakennslu í gegnum skynjunarfæri (e. sensory pedagogy) og inniheldur þýðingu texta úr íslensku yfir á móðurmál málnema. Í bókinni er lögð áhersla á lestur og tal á A1-stigi samkvæmt Samevrópskum tungumálaramma. 

Hér verður nokkuð ítarlega kynnt verkefnið Nýrómur sem er framhaldsverkefni CAPTinI (e. computer-assisted pronunciation training in Icelandic) um tölvustudda framburðarþjálfun í íslensku sem öðru máli. 

Sú sýn að börn sem hafa önnur móðurmál en íslensku, táknmál eða erlend móðurmál, standi frammi fyrir svipuðum áskorunum við að viðhalda og þróa mál sín innan skólakerfisins var upphafspunktur þessarar rannsóknar. Með greiningu skjala að baki er markmið okkar að bera saman framkvæmd íslenskrar mál- og menntastefnu með tilliti til táknmála og erlendra móðurmála út frá sjónarhornum foreldra og kennara og ræða sjálfbærni þessara aðgerða. Hálfopin viðtöl við fjóra foreldra og fjóra kennara voru greind með abduktívri þemagreiningu.

Niðurstöður úr skjalagreiningunni voru að: 1. þegar kenningar um hugmyndafræði og viðhorf til táknmála og greining Spolskys á málstefnu eru heimfærðar upp á táknmál og erlend móðurmál, má greina fjölmörg líkindi; 2. að viðleitni hagsmunahópa til að vernda eigin mállega og menningarlega fjölbreytni og skapa leiðir fyrir táknmál og innflytjendamál sem arfleifðarmál í menntakerfinu rakst á ríkjandi þjóðlega hugmyndafræði gagnvart öðrum málum en íslensku; og 3. að málleg réttindi og þarfir barna voru ekki uppfyllt í skólum án aðgreiningar, sem tókst ekki að skapa öruggt rými fyrir börn til að njóta og þróa fjöltyngd málauðkenni sín og málfærni. Greining viðtala staðfestir að hvorki skólakerfið né frjáls félagasamtök tryggi sem stendur sjálfbæra og vandaða málmenntun fyrir unga notendur íslensks táknmáls og arfleifðarmála.

Orðabækur eru meðal þeirra bjargráða sem eru hvað mest notuð í námi annarra/erlendra mála. Kallað hefur verið eftir auknum rannsóknum á raunverulegri notkun orðabóka meðal málnema, hvernig stuðningsmiðla þeir reiði sig á og hvers kyns stuðningur væri þeim gagnlegur við ritun (Levy & Steel, 2015; Storjohann, 2022). Vitneskja um annarsmálshafa íslensku er rýr í þessu sambandi en rík þörf er á rannsóknum sem beinast að stuðningsmiðlanotkun og þörfum þess hóps.

Í fyrirlestrinum verður fjallað um yfirstandandi tilviksrannsókn sem beinist að notkun orðabóka og annarra stuðningsverkfæra meðal BA-nema í íslensku sem öðru máli við Háskóla Íslands. Endanlegt markmið með rannsókninni er að varpa ljósi á það hvort og þá hvaða stuðningsmiðla nemar nota við ritun á íslensku, hvernig þeir eru notaðir, hvernig þeir nýtast og hvers konar stuðningsmiðla hópurinn kann að hafa mesta þörf fyrir. Í þessum fyrirlestri beinist umfjöllunin sérstaklega að aðferðafræðinni sem rannsóknin byggist á, hvaða leiðir má fara til að fá fram sýn og reynslu notenda orðabóka en einnig hugleitt hvernig megi kalla eftir þátttöku minnihlutahóps í málsamfélaginu við frekari þróun orðabóka.