Í ljósi áfalla

Í fyrirlestrinum verður fjallað um mál Gypsy Rose Blanchard og móður hennar, Dee Dee Blanchard. Sú síðarnefnda hélt því fram að dóttirin þjáðist af fjölmörgum alvarlegum sjúkdómum, meðal annars hvítblæði, vöðvarýrnun og flogaveiki. Þá var Gypsy Rose látin nota hjólastól og gangast undir óþarfar læknismeðferðir. Lygar móðurinnar vitna um að hún hafi verið með Münchausenheilkenni staðgengils en það er þegar einstaklingur ýkir, framkallar eða býr til veikindi hjá aðstandanda. Upp komst um blekkingu Dee Dee árið 2015 þegar þáverandi kærasti Gypsy Rose myrti móðurina.

Í fyrirlestrinum verður rýnt í hvernig kerfisbundinn lygavefur móður mótaði sjálfsmynd og veruleikaskyn barns sem ólst upp í heimi þar sem mörk sannleika og skáldskapar voru óljós. Sérstök áhersla verður lögð á afleiðingar slíkra aðstæðna, meðal annars með hliðsjón af kenningum um áföll, lygar, siðblindu og menningarlegum hugmyndum um „mammfreskjuna“. Þá verður einnig sótt í fræðileg skrif um ímyndunaraflið – ekki síst kenninguna um mögulega heima – til að greina hvernig ímyndunaraflið getur bæði orðið bjargráð í erfiðum aðstæðum og hlaupið með fólk í gönur.

Að lokum verður velt upp þeirri spurningu hvers vegna saga mæðgnanna hefur vakið jafn mikla athygli og raun ber vitni en auk heimildamynda og leikinnar þáttaraðar hefur saga Gypsy Rose Blanchard verið sögð í viðtölum, raunveruleikaþáttum og ævisögu hennar, Released.

Býflugnaljóð Sylviu Plath segja okkur sögu af skáldinu sem er í senn persónuleg, náttúruleg og trúarleg. Rætt er um ljóðin út frá ævi hennar, sambandinu við eiginmann og föður og nokkur þemu ljóðlistar hennar skoðuð, svo sem ást, missir, svik, dauðaþrá og morðlanganir. Býflugnaljóðin eru lesin með hliðsjón af tráma sem Plath var fyrir sem barn þegar faðir hennar lést eftir erfið veikindi. Andleg veikindi mörkuðu líf hennar og lést hún voveiflega stuttu eftir að hjónaband hennar slitnaði. Auk þess að segja sögu af persónulegu áfalli lýsir Plath einnig sýn sinni á almennan eða sameiginlegan missi okkar allra. Greina má útþurrkunarspá í ljóðunum sem tengja má við hrun sem er í senn persónulegt en mætti einnig skoða sem framtíðarsýn á heim sem er kominn á heljaþröm vegna ójafnvægis í náttúrunni. Plath horfir því á heim sem er á barmi eyðileggingar; óvissan liggur í loftinu þótt vonin sem skammt undan: „Mun býkúpan lifa af“, munu jómfrúrliljurnar blómstra á ný að ári liðnu?

Í fyrirlestrinum er stuðst við kenningar bandaríska félagsfræðingsins Jeffrey C. Alexander um menningarlegt tráma (e. cultural trauma). En hugtakið vísar í það félagslega, táknræna og frásagnarlega ferli sem býr til sameiginleg áföll fremur en að þau spretti óhindrað upp úr eðli þeirra atburða sem eiga sér stað. Hugmyndirnar eru settar í samhengi við kvikmynd Quentin Tarantino, Once Upon a Time in Hollywood  (2019), og frásögnin lesin sem meðvituð ígrundun á því hvernig Manson-morðin urðu að sameiginlegu tráma í sjálfsmynd Hollywood við lok sjöunda áratugarins. Slagkraftur myndarinnar er sóttur í hið sögulega samhengi meðal annars með áherslu á persónur sem urðu Manson-fjölskyldunni að bráð. Í lokakafla myndarinnar eru sambærilegir atburðir endurskrifaðir með öðrum persónum í hlutverki fórnarlamba með þeim afleiðingum að félagslegur og menningarlegur skaði verður nær enginn. Með því varpar myndin skýru ljósi á það hvernig sameiginlegt tráma verður til í gegnum val, frásögn og vald, en ekki atburðinn einan. Jafnframt er stuðst við rannsóknir Tom O’Neill á Manson-fjölskyldunni sem afhjúpa hvernig ríkjandi frásögn um Manson og morðin var mótuð og fest í sessi.