Kennsluþróun í hugvísindum: Að fagna fjölbreytileikanum

Í erindinu verður fjallað um rannsókn um kennsluhætti og hæfni kennara í íslensku sem öðru máli sem höfundar erindisins framkvæmdu haustið 2025. Kynntar verða fyrstu niðurstöður úr greiningu gagna sem fengust úr könnun sem um 149 kennarar á öllum skóla- og fræðslustigum svöruðu. Greint verður m.a. frá stöðu starfandi kennara og kortlagningu þarfa þeirra sem munu nýtast í umræðu um þróun kennaranáms og rannsóknum á þessu sviði. Einnig verður greint frá þeim atriðum sem stuðla að frekari viðurkenningu á starfi íslensku sem annars máls kennara hér á landi. 

Í erindinu verður fjallað um það hvernig kennarar í íslensku sem öðru máli geta skapað öruggt námsumhverfi fyrir kynsegin fólk með því að nota og kenna kynhlutlaus orð, bæði persónufornöfn og nafnorð.  Niðurstöður úr eiginlegri rannsókn við sex viðmælendur sýna m.a. að virk notkun kynhlutlausra orða í kennslu styður við öruggt námsumhverfi einkum fyrir kynsegin nemendur. Viðmælendurnir nefndu jafnframt að námsefni skorti og að ákveðin óvissa ríki um notkun kynhlutlauss máls utan kennslustofunnar. Einnig verður greint frá ábendingum viðmælenda um það hvernig skapa mætti enn betra námsumhverfi sem styður við fjölbreyttar þarfir háskólanema þegar kemur að ólíkri kynvitund.

Hvað er alþjóðavæðing og hvers vegna ætti hún að setja mark sitt á kennslu í grunn og framhaldsnámi háskóla? Alþjóðavæðing er í vaxandi mæli talin meðal grunnþátta í æðri menntun. Færð hafa verið gild rök fyrir ágæti alþjóðavæðingar, bæði akademísk og hagnýt.  Meðal akademískra raka má nefna að fjölbreyttur nemendahópur stuðlar að umræðum sem gefið geta aukna dýpt og opnað fleiri sjónarhorn sem áður voru nemendunum hulin. Meðal hagnýtra raka má nefna að vinnumarkaðurinn þarfnast í vaxandi mæli fjölmenningarlegrar færni, sem hefur áhrif á teymisvinnu, samskiptahæfni og getur stuðlað að betri samskiptum á vinnustöðum framtíðarinnar. Háskóli Íslands er aðili að samstarfi níu evrópskra háskóla, sem ber nafnið Aurora-samstarfið. Skólarnir hafa ákveðið að starfa nánar saman að kennslu og rannsóknum á öllum stigum háskólastarfs. Í þessu erindi verður fjallað um gagnsemi og áskoranir alþjóðavæðingar og hvernig Aurora-samstarfið opnar möguleika á nýjum kennsluháttum sem nýst geta í alþjóðavæðingu á háskólastigi.

Hér á Hugvísindasviði er til skoðunar kennslufyrirkomulag þar sem tvö tungumál, íslenska og erlent mál, eru notuð samhliða í sama námskeiði. Þetta eru viðbrögð við æ fjölþjóðlegra samfélagi nemenda og kennara sem bæði gerir kröfur um notkun fleiri en eins tungumáls og inngildingu. Jafnframt er verið að treysta stöðu íslenskrar tungu og tryggja að hún verði ekki látin víkja fyrir erlendum málum, einkum ensku. Með því að kenna fjölbreyttum nemendahópi á tveimur tungumálum samtímis má bæði gæta að íslenskunni og nýta þann kraft og nýsköpun sem falist getur í samvinnu erlendra og innlendra nemenda. Á vormisseri 2025 var gerð tilraun með slíka kennslu þegar tvö námskeið, sambærileg að inntaki, er höfðu áður verið kennd hvort á sínu tungumáli, voru samkennd af einum og sama kennara. Í lok námskeiðs voru tekin rýnihópaviðtöl við nemendurna til að kanna upplifun þeirra af kennslunni. Bæði íslenskir og erlendir nemendur lýstu ánægju með fyrirkomulagið og sáu einungis hvata og gróða felast í því að blandast nemendum með önnur móðurmál og annan akademískan og menningarlegan bakgrunn. Útkoman gefur tilefni til þess að þróa leiðbeiningar fyrir kennara sem vilja taka upp tvímála kennslu og blanda saman nemendahópum án þess að láta íslenskuna róa.