Hugvísindaþing 2026

Í Árnagarði 309, laugardaginn 14. mars kl. 15:00-16:30.

Í þessari málstofu verða kynnt verkefni sem varpa nýju ljósi á íslenskar miðaldabókmenntir. Í brennidepli verða nýlegar frásagnarfræðilegar og bókmenntafræðilegar nálganir sem hafa verið nýttar með góðum árangri við rannsóknir á íslenskum miðaldasögum, með það að markmiði að miðla nýrri þekkingu og bjóða upp á nýjar leiðir til að skilja þessa texta.

Fyrirlestrarnir þrír kynna aðskildar rannsóknarnálganir og sýna hvernig unnt er að yfirfæra þær á slíkar frásagnir og hvaða innsýn þær veita. Í fyrirlestrunum verður fjallað um strúktúr frásagnanna frá ólíkum sjónarhornum, í tengslum við þjóðfræði (og ævintýratýpur), sálgreiningu (með svokallaðri „textagreiningu“, fr. textanalyse) og viðtökufræði (þar á meðal með greiningu á textatengslum).

Fyrirlestrarnir byggja á doktorsverkefnum fyrirlesaranna þriggja. Rannsóknirnar eru enn í vinnslu og því eru allar umræður um viðfangsefni þeirra og aðferðafræði hjartanlega velkomnar.

Marie Sophie Besson skipulagði málstofuna.

In English:

This session will shed a new light on Icelandic medieval literature. It will focus on modern narratological and literary methods that have been successfully applied to Icelandic sagas to bring new knowledge and offer new ways to understand these texts.

The three papers will present different approaches, showing how they can be applied to such narratives, and what they reveal. The lectures will approach narratology by combining it respectively with folkloristics (fairy tale typology), psychology (textanalysis), and reception studies (intertextuality).

The papers build on the doctoral projects of the three speakers. They are all works in progress, and all discussions around the topics and methods will be warmly welcomed.

 Fyrirlestrar

The role of monster-lover wives in medieval literature initially appears to support identity and, unwittingly, aids in the development of their werewolf husbands' identity. However, little investigation has been conducted on their wives, and if such an investigation has been conducted, it reveals only that these women are complex, rather than static or unassuming characters. The role of these women was to draw attention to their werewolf male counterparts; however, little centralized investigation has been given to these wives. In the entire medieval corpus of Werewolf literature, the labeling of these wives has been problematic due to its simplicity. Most notably, this problem has affected considerations regarding Ásgerðr Björnsdóttir, the widow of Þórolfr Skallagrimsson and the wife of Egill Skallagrimsson. As such, this project aims to not only give Ásgerðr Björnsdóttir the long overdue consideration, but to reexamine this reception of the classification of monster-lover wives in the medieval werewolf corpus as more than in the spectrum of “Good VS bad” wives and the subsequent implications of these terms. Ultimately, Ásgerðr Björnsdóttir is the forgotten monster-lover wife whose story has yet to be considered.

“Textanalyse” is a literary method defined and developed by the French theorist Jean Bellemin-Noël in his essay Psychanalyse et littérature (1978). Emerging from the broader framework of French structuralism, this close-reading method proposes a “psychoanalytic reading” of literary texts. It aims to “listen” to the unconscious of the text to identify mental structures, symbolic patterns, and narrative mechanisms while deliberately setting aside the author’s own subjectivity. Although this method has been applied to fairy tales and, later, to modern literature, its use in the study of medieval texts has remained largely unexplored, even in France, where the method originated.

Therefore, this paper proposes to apply textanalyse to the Icelandic sagas. Such an approach is particularly appropriate given that the authors of most sagas are anonymous and that the texts contain a rich array of narrative motifs, symbols, and recurring elements, making them relevant for psychoanalytic interpretation; as psychoanalysis uses the interpretation of signs and symbols to uncover hidden meaning. The paper proposes to apply this framework to a selected text as case study to illustrate how this method can reveal the unconscious dynamics at work within Icelandic medieval literature.

Miðaldasögurnar bera fram hugmyndir um veruleikann sem samsvara ekki því sem nútímamenn þekkja úr daglegu lífi. Í slíkum textum birtist veruleikinn sem breiður og opinn, mótaður af veruleikastigum sem snertast og skarast. Uppbygging frásagnarinnar tengir þessi veruleikastig saman, meðal annars í gegnum ýmsum frásagnarstigum (fr. niveaux diégétiques).

Með nokkrum dæmum úr skáldsögum eftir Vigdísi Grímsdóttur og Svövu Jakobsdóttur verður sýnt hvernig skáldkonurnar tvær nýta flókna frásagnaruppbyggingu til að skapa margfaldan veruleika. Athygli verður vakin á mögulegum tengslum milli nútímaforma „margfaldra heima“, frásagnarstrúktúra sem miðla þeim, og þess sem finna má í miðaldaundirtextum (fr. hypotextes). Með því að rannsaka þessa arfleifð er ætlunin að varpa nýju ljósi bæði á miðalda- og nútímafrásagnir.

Fyrirlesturinn byggist á doktorsverkefni fyrirlesarans, sem ber titill „(Endur)skapaður veruleiki: viðtökur og menningaráhrif sem grundvöllur töfrafemínisma. Samanburðarrannsókn á íslenskum og rómönskamerískum frásagnarbókmenntum.“ Rannsóknin er í vinnslu og því verða athugasemdir og umræður hjartanlega velkomin.

Share